Isabelle Andriessen
DORM
Matter may be living, nonliving, or dead – you might expect the distinctions to be explained in an elementary biology lesson. But are those distinctions really as clearcut as they may seem? Dutch artist Isabelle Andriessen (1986) explores in her sculptures the gray area between them. Her sculptures contain elements that react to each other and their surroundings, so that her works are constantly in motion. Using electricity, cooling systems and chemical processes she causes her sculptures to 'sweat', leak, and crystallize, as though they were actors performing from a script. The surfaces may melt; they may sprout bilious green or sulphur-yellow crystals; sometimes dripping stones resembling stalactites appear over time, changing the shape in the course of the exhibition. This enables the sculptures to display autonomous behavior, over which the viewer – and even the artist – gradually loses control.
Especially for DORM, Andriessen developed new sculptures in which organic shapes fuse with elementary and architectural forms. They refer both to the original function of De Pont – a former wool mill – and to a grim future. From the start Andriessen has had a unique vision of sculpture. Driven by the question as to what happens with the materials left behind by mankind, she imagines a future in which synthetic materials have their own agency or mingle with living materials. Do we still have control over them then? What if those materials in fact turn against us?
Her works derive inspiration from both science and science fiction. She hints at a world in which microplastics are already imperceptibly creeping their way into our bodies. In this way the suggestions in her works are more plausible and realistic than one might realize. The sculptures can be read as ruins, as future fossils, or as activated materials evolving and enduring an environment under severe pressure. Their intriguing forms often look familiar while at the same time evoking an eerie sensation. When it becomes apparent that the work is – barely perceptibly – in motion, we realize that she has activated the materials of her sculpture, so that they are continuing the creative process. A seemingly unchanging object, above which we as viewers are elevated, transforms itself over time. This happens throughout the exhibition – indeed several exhibitions – although in an agonizingly slow process. As viewers we witness that process, but paradoxically, it is only much later that the result becomes visible.
Andriessen's sculptures are like time machines that show and intensify the passage of time, but also force us to embrace decay. With the works in DORM – the title refers to a room but also to something that is sleeping and may awaken at any moment – Andriessen seeks to give materials a certain viability. She enables her sculptures to act as performers by tapping them into a closed system, causing the materials to be activated throughout the exhibition. Standing backstage, as it were, are the generators, compressed air installations and cooling equipment: the source that keeps these processes going.
Even within the works – made of ceramic material, aluminum and epoxy – Andriessen takes another step. She mixes organic forms with references to industry and architecture, partly inspired by the machines that once stood in the former wool mill. Three black rubbery frames suggest some sort of car engine, while their detailed contours are reminiscent of prehistoric remains. Another series consists of open structures covered in a waxy yellow glaze, evoking the uncanny – seductive and repulsive at the same time. These could be drains, or parts of sewers; they involve whimsical, lobed forms, and it isn't clear whether these forms are emerging from the structures or taking hold of them. In this way, Andriessen seems to be seeking new anatomies.
Andriessen seeks to emphasize invisible networks in which identity, including the identity of the materials, becomes a fluid concept and in which human beings are merely cogs in the system. Based on that vision, everything is eventually set in motion. She seems to be saying: 'everything coalesces, everything is transformed'.
In the exhibition, when the sculptures are filled with chemicals and tapped into the various systems, the materials become increasingly dependent on each other and on the surroundings. The sculptures will 'sweat' and drip, and slowly (very slowly) crystals will form onto the porous surface. That continuous transformation is at odds with the museum's task of conservation. After all, is it actually possible to preserve a sculpture that keeps on developing? And can that development be predicted? Another interesting aspect: does that change influence the economic value of the sculpture? These controversial questions enable us to view her oeuvre as an alternative to, or criticism of, the museum collection.
Watch this video with Isabelle Andriessen about her exhibition.
The works in this exhibition have been made possible in part through the support of Mondriaan Fund,Amsterdam Fund for the Arts and Niemeijer Fund.
Speciaal voor De Pont ontwikkelde Andriessen sculpturen waarin organisch ogende vormen zich vermengen met industriële en architectonische vormen. Ze verwijzen zowel naar de oorspronkelijke locatie van De Pont – als voormalige wolspinnerij – als ook naar een grimmige toekomst. De titel DORM refereert aan een ruimte maar ook aan iets dat slaapt en op een onbewaakt moment wakker kan worden.
Andriessen heeft van meet af aan een unieke visie op sculptuur. Gedreven door de vraag wat er gebeurt met de synthetische materialen die de mens achterlaat, formuleert zij een sculpturaal narratief waarin deze materialen een eigen 'agency' hebben of zich met levend materiaal mengen. Hebben we er dan nog controle over? Of kunnen die materialen zich dan ook tegen ons keren? Andriessen laat zich inspireren door wetenschap, wetenschappelijke speculaties en sciencefiction. Maar in een wereld waarin microplastics al ongemerkt onder onze huid kruipen, is die werkelijkheid vaak dichterbij dan je denkt. Precies dat besef veroorzaakt een unheimisch gevoel, dat in deze sculpturen gestalte krijgt.
Met de werken in DORM gaat Andriessen nog een stap verder. Ze probeert de beelden niet alleen een zekere levensvatbaarheid te geven, zodat ze zich in de tentoonstellingsruimte tonen als performers in een theater, maar ze sluit ze aan op gesloten leidingsystemen die de werken voeden en activeren.
Ook in de werken zelf – vervaardigd uit keramiek, aluminium en epoxy – toont Andriessen een nieuwe stap. De vormen refereren aan industrie en architectuur, en zijn deels geïnspireerd op de weefmachines uit de voormalige wolspinnerij. Zo suggereren drie rubberzwarte 'beugels' een soort mechanische aandrijving, terwijl ze uitmonden in welvingen die zowel doen denken aan prehistorische vondsten als aan motoronderdelen van auto's of machines. Een andere serie bestaat uit minimalistische structuren in een – even aantrekkelijk als afstotelijk – kneedbaar ogend wasgeel glazuur. Het zouden afvoerputten kunnen zijn, of rioleringen; ze zijn bezet met grillige, lobbige vormen waarvan niet duidelijk is of ze eruit voortkomen of er juist bezit van nemen.
Andriessen is geïnteresseerd in onzichtbare netwerken waarin identiteit, ook die van materialen, een vloeibaar begrip is en de mens maar een heel kleine schakel. Op de tentoonstelling, als de beelden zijn gevuld met chemicaliën en zijn aangesloten op de verschillende systemen, raken de materialen meer en meer afhankelijk van elkaar en van de omgeving. De beelden zullen 'zweten' en druppen en langzaam, heel langzaam, zullen er kristallen door de poreuze huid naar boven komen. Als toeschouwer ben je getuige van dat proces, maar, paradoxaal genoeg kun je de ontwikkeling met het blote oog niet zien. De voortdurende transformatie van de kunstwerken staat op gespannen voet met de conserverende taak van een museum. Want, kun je een beeld dat zich blijft ontwikkelen wel bewaren? Kan je die ontwikkeling ook voorspellen? En, ook interessant: is die verandering van invloed op de waarde van het beeld? Prikkelende vragen waarmee je dit letterlijk dynamische oeuvre ook zou kunnen opvatten als kritiek op een museumcollectie.
Bekijk hier de video met Isabelle Andriessen over deze tentoonstelling.
De werken in de tentoonstelling zijn mede mogelijk gemaakt dankzij de ondersteuning van Mondriaan Fonds, Amsterdams Fonds voor de Kunst en het Niemeijer Fonds.