Rineke Dijkstra

De Nederlandse fotografe Rineke Dijkstra brak in de jaren negentig internationaal door met indringende portretseries waarin zij de grenzen van het genre onderzoekt. Ze fotografeert mensen – vaak adolescenten – in een sobere setting die hun zoektocht naar identiteit en zelfvertrouwen benadrukt. Hoewel ze soms namen vermeldt in de titel, vertegenwoordigen haar modellen altijd meer dan zichzelf: ze zijn individu én gemeenschap tegelijk. (zie bijvoorbeeld Sasha and Marianna, Kingisepp, A.V. Fomin Botanical Garden, Kiev, Ukraine, 21 May 2006 en Sefton Park, Liverpool, June 10, 2006 A)

Haar bekendste werk is de serie Strandportretten, met frontale opnamen van jonge mensen op stranden in de Verenigde Staten, Nederland, België, Polen en Oekraïne. Dijkstra legt het kwetsbare moment vast waarop een pose ontstaat of juist wegvalt. Houding, blik en lichaamstaal verraden aarzeling en onzekerheid. De neutrale achtergrond, het lage standpunt en het heldere flitslicht versterken culturele details en geven de figuren een monumentale aanwezigheid.

Vanaf het midden van de jaren negentig richtte Dijkstra zich ook op intensere emotionele momenten. Ze fotografeerde pas bevallen vrouwen met hun baby, zonder idealisering, en portretteerde stierenvechters direct na de strijd: uitgeput en getekend. In Engeland maakte ze portretten van kwetsbare scholieren en meisjes, uitgedost voor een avondje uit. Haar directe maar respectvolle benadering tilt het persoonlijke naar een universeel niveau.

Net als in haar fotografie hanteert Dijkstra in haar videowerken een statische camera en sobere stijl. (zie I See a Woman Crying) De belichting oogt naturel, maar wijkt subtiel af van de werkelijkheid. Door de factor tijd verandert het beeld. De aangenomen houdingen vervagen geleidelijk en langzaam wordt de mens achter de pose zichtbaar.